^^Iranian IT^^ | ^^فناوری اطلاعات ایرانیان ^^

عمل‌هاي جراحي براي بهبود بينايي اخيراً ساده و سريع شده‌اند اما بسياري از مزايا و معايب آن بي‌اطلاع‌اند.

بشر از كجا به فكر اصلاح مشكلات بينايي چشم خود افتاد؟ پاسخ اين سؤال دقيقا مشخص نيست.

ولي مشهور است «بنكا»، تراژدي‌نويس رومي در سال چهارم قبل از ميلاد، كتاب‌ها را با نگاه كردن از پشت يك كُرة شيشه‌اي پر از آب كه باعث بزرگنمايي مي‌شد، مي‌خوانده است.

«پلومي» اصول كلي بزرگنمايي را شرح داد و قديمي‌ترين لنز شناخته شده در خرابه‌هاي «نينِوِه باستاني» كشف شده است. در نزديكي سال صدم ميلادي، سنگ مخصوص بزرگنمايي براي مطالعه ساخته شد كه احتمالا اين نخستين وسيلة كمك بينايي بود. اما نام نخستين ابداع كنندة عينك، ناشناس باقي مانده است.

به تدريج، پيشرفت‌هاي زيادي در ساخت عينك به‌وجود آمد، تا آن‌جا كه در قرن شانزدهم ميلادي، عدسي‌هاي مقعر براي اصلاح عيوب نزديك‌بيني معرفي شدند. نخستين عدسي‌هاي ساخته شده، از جنس كوارتز بودند، چون هنوز شيشه ابداع نشده بود!

سال 1780 عينك‌هاي دو كانوني نيز توسط بنيامين فرانكلين، سياستمدار و فيزيك‌دان آمريكايي ساخته شد و كم‌كم استفاده از عينك از ايتاليا به ديگر كشورها كشيده شد و تا آن‌جا رواج يافت كه در سال 1930 استفاده از عينك آفتابي نيز فراگير شد.

اما به تدريج اين فكر رواج يافت كه آيا هيچ جايگزيني براي عينك وجود ندارد؟ جايگزيني كه ظاهر شخصي آن‌ها را تغيير ندهد؟ با اين هدف براي اولين بار در سال 1960 ميلادي، لنزهاي تماسي ساخته شدند.

كم‌كم با افزايش كاربرد، انواعي از اين لنزها ساخته شد كه هم مشكلات بينايي را برطرف مي‌كرد و هم راحت‌تر استفاده مي‌شد. اين لنزها چند كاربرد اساسي دارند:
اصلاح عيب‌هاي ديد، مخصوصا اصلاح عيب‌هاي ديد، آستيگماتيسم و قوز قرنيه
كاهش پراكندگي نور
استفادة درماني در بيماراني با آسيب قرنيه
استفاده جهت زيبايي!
لنزهاي تماسي 3 نوع سخت، سخت عبور دهندة گاز (RGP) و نرم دارند.

ليزر

اما همچنان يكي از اهداف بزرگ در چشم پزشكي، اصلاح ديد بدون استفادة دائمي از عينك و لنز بود كه عمل‌هاي ليزري چشم، حاصل تلاش دانشمندان در اين راه است. ليزر، نوعي از امواج الكترو مغناطيسي مثل اشعه ايكس، گاما يا فرابنفش يا نور معمولي است كه به صورت تك‌رنگ ساطع مي‌شود.

كاربردهاي ليزر، بسيار متنوع است، از يك سي‌دي‌خوان سادة كامپيوتر گرفته تا اشعه‌اي كه براي خواندن باركد اجناس در فروشگاه‌ها به كار مي‌رود.

در اوايل دهه 80 ضمن كار با ليزر براي ايجاد تراش در قطعات كامپيوتري، دكتر سر ينيواسين، متوجه توانايي تداخل ليزر با بافت‌هاي زنده شد و ايدة استفاده از ليزر در كارهاي درماني به ذهن‌ها خطور كرد. سپس آقاي دكتر تِروكِل، پيشگام عمل ليزر براي تراش قرنيه و درمان عيب‌هاي انكساري چشم شد و بدين ترتيب عمل ليزري چشم در سال 1987 متولد شد.

و اما عمل‌هاي ليزري چشم چگونه‌اند؟

به طور سنتي، مشكلات بينايي با عينك يا لنزهاي تماسي اصلاح مي‌شود. در سال‌هاي اخير، ليزر به عنوان يك روش جانشين، فراگير و عامه‌پسند شده است.

عمل‌هاي ليزري بر روي قرنيه (لاية شفاف خارجي چشم كه عنبيه و مردمك را مي‌پوشاند) انجام مي‌شود. عمل‌هاي ليزري به سه شيوه انجام مي‌شوند: 1- ليزيك 2- ليزر 3- لازك. دو شيوة اول، بسيار متداول‌تر از شيوة سوم است.

هيچ كدام از اين شيوه‌ها محدوديتي براي ساير عمل‌هاي چشمي ايجاد نمي‌كند.در صفحه كناري شرح مختصري دربارة هر يك داده شده‌است.

نكات مهم

افرادي كه آستيگماتيسم نامنظم يا نوع پيشرفتة آن قوز قرنيه (كراتوكونوس) دارند (نامنظمي و ناقرينگي سطحي قرنيه چشم)، چون هميشه احتمال پيشرفت اين نامنظمي وجود دارد، كانديداي مناسبي براي عمل‌هاي ليزري چشم به حساب نمي‌آيند؛ چرا كه اين عمل‌ها جلوي پيشرفت بيماري را در اين افراد نمي‌گيرد.

عمل‌هاي ليزري چشم، هيچ عارضه‌اي براي شبكيه ندارند، اما به افرادي كه بيماري شبكيه‌اي دارند، توصيه مي‌شود قبل از انجام عمل‌هاي ليزري، براي جلوگيري از پارگي شبكيه (كه عوارض مهمي چون كوري را مي‌تواند در پي داشته باشد) ابتدا به درمان آن بپردازند.

ليزيك: LASIK

ليزيك شكلي جديد از جراحي ليزري چشم است كه مي‌تواند براي درجات مختلف نزديك‌بيني، دوربيني و آستيگماتيسم استفاده شود.

در اين عمل، با دستگاهي به نام ميكروكراتوم (برش دهندة قرنيه) ضخامتي حدود 160 ميكرومتر (هزارم ميلي‌متر) از كل ضخامت قرنيه، در حالي كه يك گوشة آن باقي مانده است (flap)، برش داده مي‌شود. اين دستگاه با كامپيوتر كنترل مي‌شود.

متناسب با شماره عينك فرد، قرنية او با ليزر تراش داده مي‌شود و سپس لاية برداشته شده سر جاي خودش برگردانده مي‌شود و سر جاي خودش محكم مي‌شود.

اين عمل براي اولين بار در سال 1991 انجام شد. حسن بزرگ اين روش نسبت به ساير روش‌ها، طيف وسيع اثر آن است. يعني اين عمل را مي‌توان براي نزديك بيني و آستيگماتيسم همراه آن از شمارة چشم 1 تا 15 انجام داد.

همچنين اين عمل در دوربيني با شمارة چشم پايين (كمتر از 4+ تا 5+) نيز قابل انجام است. براي اين عمل، چشم را به صورت موضعي بي‌حس مي‌كنند.

پس از عمل، تا چند ساعت ممكن است احساس سوزش، جسم خارجي يا اشك ريزش وجود داشته باشد، ولي اغلب موقت است و نياز به داروي ضد درد نيست و بيمار روز پس از عمل مي‌تواند به كار روزانة خود باز گردد.

محدوديت‌هاي پس از عمل

روزهاي اول از مالش پلك‌ها خودداري كنيد. تا يك هفته به استخر و سونا نرويد، ولي حمام رفتن از روز دوم به بعد مانعي ندارد. خانم‌هاي عزيز تا يك هفته، دور چشم را هيچ‌گونه آرايشي نكنيد.

شرايط عمل

حداقل سن 18 سال و ثابت بودن شماره عينك در يك سال گذشته، نداشتن قوز قرنيه، بيماري‌هاي ديگر چشمي مثل گلوكيم، آب مرواريد، بيماري‌هاي نقص ايمني، ديابت و ضربان‌ساز قلبي.

كتة مهم ديگر هم داشتن توقعات واقعي از توانايي‌هاي اين عمل در تصحيح ديد شماست؛ چون اين عمل هيچ‌گاه نمي‌تواند ديدي بهتر از لنز يا عينك مناسب‌تان به شما بدهد.

برتري‌ها

عمل‌هاي ليزيك يا ليزر هر دو براي شماره‌هاي پايين نزديك‌بيني تا 3- ديوپتر قابل انجام است و ميزان موفقيت نهايي پس از 2 تا 3 ماه، در هر دو روش يكسان است. اما در روزهاي اول، فرق زيادي بين اين دو روش وجود دارد.

شدت و مدت درد پس از عمل ليزيك، بسيار كمتر از ليزر است. به همين نسبت، برگشت ديد طبيعي در ليزيك نيز با سرعت بيشتري رخ مي‌دهد. همچنين طيف گستردة اثر درماني اين روش، يكي از مزيت‌هاي مهم آن است.

معايب

براي اصلاح هر شمارة عينك بايد ضخامتي از قرنيه تراشيده شود. از طرفي، ضخامت قرنيه محدود است و بايد حداقل 250 ميكرومتر (از 520 ميكرو متر اوليه) دست نخورده باقي بماند.

بنابراين كل ميزان شماره عينك قابل اصلاح با عمل ليزيك، محدود به 14 تا 15 شمارة نزديك‌بيني است. البته در افرادي كه قرنية آن‌ها نازك است، اين حد به كمتر از 10 شماره كاهش مي‌يابد.اين مسأله قبل از عمل با اندازه‌گيري ضخامت قرنيه مشخص مي‌شود.

در چشم‌هاي داراي نزديك‌بيني بالاتر از 15، بهترين روش، استفاده از لنزهاي منفي داخل چشمي است.

در افراد نزديك‌بين كه شماره عينك آن‌ها سالانه 5/0 تا 1 زياد مي‌شود، عمل‌هاي ليزري نمي‌تواند جلوي پيشرفت شمارة چشم را بگيرد. پس از عمل‌هاي ليزري هم نمرة عينك اين افراد، هر چند سال تغيير خواهد كرد.

ولي در ساير افراد، پس از عمل، شمارة چشم حداكثر تا يك سال پس از عمل ثابت خواهد شد. (اين مسأله در مورد هر دو نوع عمل ليزيك و ليزر صادق است.)

عوارض

چون در اين جراحي‌ها تغيير شكل در قسمت مركزي قرنيه ايجاد مي‌شود و تغيير شكل كل سطح قرنيه ناممكن است، در نتيجه شب‌ها با گشاد شدن مردمك، ممكن است بخشي از قرنيه كه عمل روي آن تأثير نداشته، در محدودة ديد قرار گيرد كه اين دليل ديدن‌ هالة اطراف چراغ‌ها در شب‌ است.

پس گاهي ممكن است براي يك رانندگي مطمئن در شب، نياز به يك عينك نازك داشته باشيد. در كساني كه شماره عينك بالا دارند، ثابت شدن وضعيت چشم پس از عمل، ممكن است بيش از 3 ماه حتي تا يك سال طول بكشد.

پس بهتر است صبور باشيد. چون ليزيك در مكانيسم‌‌هاي طبيعي توليد اشك، اختلال ايجاد مي‌كند، به طور شايع باعث خشكي چشم مي‌شود. ليزيك مي‌تواند فتوفوبي (ترس از نور) ايجاد كند كه ممكن است ماه‌ها طول بكشد.

در بدترين حالت، ليزيك با ايجاد اكتازي (ضعف ثبات قرنيه) مي‌تواند باعث خميدگي قرنيه به جلو و ايجاد تاري ديد يا نزديك‌بيني شود كه در موارد خيلي شديد، تنها درمان آن، پيوند قرنيه است.

نگران نباشيد، اين عوارض بسيار نادرند. ولي آگاهي مريض، اولين شرط يك عمل خوب است.

ليزر PRK

عمل ليزر براي چشم‌هاي نزديك‌بين با شمارة پايين (1 ـ تا 6-) و دوربيني و آستيگماتيسم مختصر انجام مي‌شود.

در اين روش برخلاف دو روش ديگر از هيچ‌گونه چاقو يا تيغي براي برش قرنيه استفاده نمي‌شود. در اين عمل پس از بي‌حسي موضعي چشم، لاية بسيار نازكي از سطحي‌ترين قسمت قرنيه برداشته مي‌شود.

سپس از ليزر به صورت مستقيم براي برداشتن سلول‌هاي مرده استفاده مي‌شود. پس از خاتمة عمل معمولا سطح چشم تا زمان ترميم قرنيه - كه به طور متوسط پنج روز طول مي‌كشد - با يك لنز پانسماني پوشانده مي‌شود.

براي جلوگيري از عفونت چشم هم تا يك هفته پس از عمل، قطرة آنتي‌بيوتيك مصرف مي‌شود. همچنين داروهاي ضد درد براي كاهش درد استفاده مي‌شود.

محدوديت‌هاي قبل و بعد از عمل

در صورتي كه از لنز استفاده مي‌كنيد براي لنزهاي نرم، سه روز و براي لنزهاي سخت، سه هفته قبل از عمل از لنز استفاده نكنيد.

پس از عمل هم تا دو هفته شنا نكنيد و از صابون، شامپو يا اسپري در اطراف چشم به مدت دو هفته استفاده نكنيد.

شرايط عمل

در مورد اين عمل نيز سن بالاي 18 سال و ثابت بودن وضعيت چشم در يك سال گذشته (يا حداكثر 25/0 تغيير) جزو شرايط عمل به حساب مي‌آيد.

در خانم‌هاي باردار يا شيرده به علت وجود احتمال تغيير وضعيت چشم، بهتر است عمل انجام نشود.

نداشتن نقص ايمني، ديابت، آرتريت روماتوئيد، لوپوس، بيماري‌هاي بافت همبند و كلاژن، ضربان ساز قلبي و عفونت و التهاب چشمي هم جزو شرايط عمل محسوب مي‌شود.

برتري‌ها

اين عمل نسبت به ليزيك زمان كوتاه‌تري مي‌برد. التهاب‌هاي عمقي قرنيه در آن بروز نمي‌كند و مي‌توان آن را در قرنيه‌هاي نازك انجام داد.

معايب

درد و ناراحتي بعد از عمل و زمان بهبود به دليل طولاني‌تر بودن زمان ساخت لاية سطحي قرنيه، طولاني‌تر از انواع ديگر است.به همين علت، دورة تجويز دارو در افراد تحت عمل، طولاني‌تر است.

اين عمل براي شماره چشم‌هاي بالا محدوديت دارد و احتمال بروز كدرشدگي‌هاي قرنيه در آن بيشتر از دو نوع ديگر است.

عوارض

اين عمل جزو كم عارضه‌ترين عمل‌هاي چشمي است. ولي چون هر عمل جراحي‌، با ريسك‌هايي همراه است، به ندرت، عوارضي به شرح زير ديده مي‌شود:

حساسيت به نور (فتو فوبي) كه گاهي تا چند ماه ادامه دارد.
احساس پخش‌ هالة نور دور چراغ‌ها در شب
تغييرات ميزان بينايي كه گاه تا شش ماه طول مي‌كشد.
(سه مورد اول در عمل ليزر كمتر از ليزيك اتفاق مي‌افتند.)
احتمال عفونت قرنيه
احتمال ايجاد لك يا جاي زخم بر روي قرنيه كه در درمان درجات بالاتر نزديك بيني، احتمال آن بيشتر مي‌شود.

لازك LASEK

اين عمل، شبيه عمل ليزر است. در اين روش، لاية سطحي قرنيه (اپي تليوم) با الكل سست شده و سپس كنار زده مي‌شود. بعد از تابيدن ليزر، اين بافت قرنيه‌اي به‌سرجاي خود برمي‌گردد (در ليزر قرنيه برداشته مي‌شد و بدن مجددا آن‌را مي‌ساخت).

اين روش براي كساني كه عيب چشمي كم يا متعادلي دارند، يا كساني كه قرنية نازك داشته و كانديداي مناسبي براي عمل ليزيك به شمار نمي‌آيند، روش بسيار مناسبي است، اما آنچنان شايع نيست. مراحل انجام اين عمل در شكل روبه‌رو توضيح داده شده.